حسن حسن زاده آملى

255

هزار و يك كلمه (فارسى)

ناشى از محبت است و اگر هر بوسيدنى عبادت بود چرا حضرت پيغمبر ( ص ) حسنين و فاطمه ( ع ) را مىبوسيد و اگر احترام و زيارت روا نبود بايد هيچ دو نفر به ديدن يكديگر نروند و ديگرى را احترام نكنند . بت‌پرستان گمان مىكردند اداره عالم از طرف خداوند تفويض به بت‌ها شده و همين‌طور كه ما معتقديم خدا بر ما مسلط است و بايد رضايت او را به عبوديت حاصل كرد آنها نسبت به بت معتقد بودند و همچنين نسبت به آتش و باد يا ستارگان و ماه و خورشيد يا رب النّوعها و ملائكه . و غلات شيعه و مفوّضه معتقد بودند خداوند در ائمه حلول كرده يا خداوند امر عالم را به آنها سپرده و خود دست كشيده لذا به جاى خدا اينها متصرف‌اند و بايد عبادت اينها را نمود ، البته هر ممكنى در ممكن ديگر تا اندازه‌اى مؤثر هست ، مثلا باد تمام درختها را مىكند و آفتاب ميوه‌ها را تربيت مىكند و زندگانى حيوان و انسان به كمك اوست و ليكن همهء ممكنات در مقدارى از تأثير شريك‌اند و در احتياج به خالق نيز مشترك‌اند . پس سزاوار نيست هيچ يك ديگرى را پرستش كند و ان شاء الله در محل خود ثابت خواهيم كرد تمام ممكنات از حيث احتياج با هم برابرند . مطلب هشتم - هر مؤمنى بايد بداند كه هيچ موجودى بدون ارادهء خدا كارى انجام نمىتواند داد و همان‌طورى كه در وجود محتاج به خداست در عمل نيز محتاج به خداست ، پس منحصرا بايد از خدا يارى طلبيد و از غير او سفاهت است . مطلب نهم - اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ ، علما گويند : هدايت دو قسم است ؛ يكى ارائهء طريق ، يعنى راه را نشاندادن بدون اينكه دست طرف را بگيرند و به مطلوب برسانند . دوم ايصال به مطلوب ، يعنى شخص هدايت‌كننده كسى را به مطلوب خود برساند . راه راست گم شدن ندارد ، يعنى اگر راه شهرى راست باشد اگرچه صد فرسخ ، سالك به مقصود مىرسد ، اما اگر راه پيچ و خم داشته باشد شخص نمىداند در سر هر پيچ كدام يك را اختيار كند ، لذا به مقصود نمىرسد . اعمال و عقايد انسان ، آنها كه موجب نجات اوست راه راست و آنها كه